Khi Nim C Bn v Mng Nhn Ton Cu (WWW)

A Basic Introduction of World Wide Web

Phng Thnh Nguyn (Rev. 8/16/95)

I- Li M u

Nhn loi t ngn xa tm v pht minh mi cch Nj thng tin lin lc vi nhau. Vic vn chuyn tin tc t mt ni ny ti mt ni khc tht l cn thit v cn phi c trong bt c mt x hi no. Phng cch thng tin lin lc rt a dng v phong ph. Nhng phng cch th s n gin nh phng cch truyn ming, dn nhng bn thng bo, co th, mang tin ljn nhng ni khc bng cch i b, nga, chim b cu, thuyn b. Nhn loi ci tin phng cch thng tin lin lc ngy cng nhanh chng v vi s lܮng tin tc nhiu hn bi phn. Nhng pht minh v phng cch truyn thanh nh my radio, in thoi v truyn hnh nh my TV (television), vn chuyn th t bng my bay, gi th bng in tn v.v. gip cho vic thng tin lin lc rt hu hiu v nhanh chng.

S pht minh ra my vi tnh v s hnh thnh ca Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu (Internet) m ra mt k nguyn mi cho vic thng tin lin lc. T mt my vi tnh mc ni vo Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu (MLTTTC) ngܩi s dng c th gi v nhn tin tc t khp ni trn th gii vi khi lܮng tin tc khng l v thi gian ti thiu. Trong thi gian vi nm gn y chng ta ang chng kin mt s kin c th gi l mt cuc cch mng ǰi mi trn Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu. Vic thay ǰi to ln ny l vic thnh lp ca Mng Nhn Ton Cu (WWW).

II- Cu To ca Mng Nhn Ton Cu (WWW)

Mng Nhn Ton Cu l g? Mng Nhn Ton Cu ܮc tm dch t World Wide Web (thܩng ܮc vit tc l WWW) l mt h thng cung cp tin tc mc ni li vi nhau bng cc my vi tnh tri rng trn khp th gii da trn Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu. Nh vo Mng Nhn Ton Cu ngܩi s dng c th tm kim nhng tin tc hoc ti liu hu ch Nj hc hi, tham kho, nghin cu mt cch tht l nhanh chng. S ln mnh v ph bin su rng ca MNTC mt phn ln l nh vo s d dng s dng v r tin ca n. Khi mc ni vo MNTC ngܩi s dng s c cm gic l mnh ang i vo mt th vin khng l trong c cha ǿng tt c nhng g mnh mun bit v mun džc v bt c NJ ti g. Mt s kin quan trng khc ca Mng Nhn Ton Cu l n c kh nng di chuyn ti liu cng vi hnh nh v m thanh. C th ni Mng Nhn Ton Cu cung cp cho ngܩi s dng hu ht nhng nhu cu cn thit trn Mng Lܧi Thng Nhn Ton Cu nh l telnet, ftp, Archie, Gopher, Multimedia.

Mng Nhn Ton Cu ܮc bnh trܧng nhanh chng l do s lin kt (link) cht ch v d dng ca cc my phc v Mng Nhn (Web Servers). Cc my ny s dng nghi thc HyperText Transfer Protocol (HTTP) ܮc tm dch l Nghi Thc Chuyn Ti L Ng Nj di chuyn ti liu. Chng ta cng nn bit rng Nghi Thc Chuyn Ti L Ng ܮc h tr bi Nghi Thc TCP/IP l mt nghi thc cn bn v chc chn trong H Thng Thng Tin Ton Cu.

III- Nhu Liu Quan St Mng Nhn (Web Browser)

Tht kh m dng li l Nj ni ht nhng iu hay v phong ph ca Mng Nhn Ton Cu. iu tt nht Nj cho mi ngܩi hiu v thy ci gi tr ca Mng Nhn Ton Cu l s dng n. S tham gia vo Mng Nhn Ton Cu khng qu kh khn nh chng ta tܪng m ch cn mt my vi tnh ܮc mc ni vo Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu (Internet) v nhu liu Quan St Mng Nhn (Web Browser). V s ng dng quan trng ca MNTC cho nn liu Quan St Mng Nhn ܮc hon thnh trn nhiu H Thng iu Khin (Operating System) khc nhau th d nh DOS, OS/2, Unix, Mac, VM, CMS v.v. Ngoi ra nhng cng ty thng mi cung cp dch v Internet cng thnh lp nhu liu Quan St Mng Nhn ring Nj phc v khch hng ca h. Vi nhu liu Quan St Mng Nhn rt ܮc ph bin nh Mosaic, Netscape, Cello, Web Explorer v.v.

IV- S Dng nhu liu Quan St Mng Nhn

1) Mc ni ti my phc v Mng Nhn

Khi ngܩi s dng dng nhu liu Quan St Mng Nhn Nj tm tin tc th trܧc nht nhu liu ny s mc ni vo mt Trang Gc (Homepage) ca mt my phc v Mng Nhn ܮc b tr sn hoc ngܩi s dng c th mc ni thng ti Trang Gc ca mt my phc v Mng Nhn khc bng cch dng Universal Resource Locator (URL) ܮc tm dch l Phng Php Tm Tin ng Nht. Xin ch l trong cc ti liu sch v khc nhau, URL cn ܮc nh ngha l Unified Resource Locator hoc Uniform Resource Locator. Hu ht nhng hng xܫng, trܩng hc, c quan, hi on no c mc ni vo Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu NJu c mt hoc nhiu my phc v Mng Nhn. Cch thc mc ni ti nhng my phc v Mng Nhn nh sau:

http://host/path
host tc l tn ca my phc v Mng Nhn v path l ni Trang ti liu ngܩi s dng mun co Th d:
http://www.vnet.org
hoc l
http://arganet.tenagra.com/viet
Sau y l a ch URL ca vi trm phc v Mng Nhn quan trng:
http://www.w3.org
http://www.ncsa.uiuc.edu
Ch dn: Thng thܩng cc hng xܫng hoc c quan trܩng hc ln NJu c trm phc v Mng Nhn. a ch URL thܩng ܮc bt u bng ch www v tn vng ca a ch in th (domain name). Th d nh hng IBM c tn vng trong a ch in th l ibm.com. Nh vy nu ghp vi ch www th s tr thnh www.ibm.com. Thnh ra ngܩi s dng c th on ܮc a ch URL ca hng IBM s l:
http://www.ibm.com
Mt th d khc nh trܩng i hc UC Davis ti Calofornia c tn vng ca a ch in th l ucdavis.ed Vi cch thc trn th a ch URL ca trܩng i hc UC Davis s l:
http://www.ucdavis.edu

2) Cch trnh by ca nhng trang ti liu

Ti liu ti mi my phc v Mng Nhn ܮc trnh by bng nhiu trang ti liu. Trang u tin ܮc gi l Trang Gc (Home page) l trang ti liu ܮc trnh by u tin trn mi my phc v Mng Nhn. Hu ht nhng hng xܫng, trܩng hc, c quan, hi on no c mc ni vo Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu NJu c mt hoc nhiu my phc v Mng Nhn. Nhng trang ti liu ny (Web pages) ܮc trnh by theo li phng php HyperText Markup Language (HTML) ܮc tm dch l Phng Php nh Du L Ng (PPDDDLN). PPDDDLN ny cho php ngܩi son nhng trang ti liu ܮc xp ǥt hnh nh, ch vit, mu sc v lin kt vi nhng trang ti liu khc ni hoc mt trang ti liu nm mt my phc v Mng Nhn khc.

Tht ra ngܩi s dng nhu liu Quan St Mng Nhn khng cn phi bit nhng vn NJ lin kt . Ngܩi s dng ch thy trang ti liu ܮc trnh by p vi nhng hnh nh v ti liu ܮc trnh by vi nhiu kiu ch khc nhau Nj lm ni bt chi tit. Nhng phn hoc nhng ch quan trng ܮc lm ni bt bng mt mu khc thng thܩng l mu xanh. Nhng ni ǥc bit ny ܮc lin kt ti mt trang ti liu khc ni hoc ti mt ni khc Nj trnh by cho ngܩi s dng nhng chi tit mi. Nh vy chng ta thy rng vic s dng nhu liu Quan St Mng Nhn rt l d dng. Ngܩi s dng ch cn džc v chn nhng phn nhng ch lin quan ljn nhng g mnh mun bit v nhu liu Quan St Mng Nhn s dng cch lin kt Nj mang nhng ti liu t nhng ni xa xm trn th gii ljn cho ngܩi s dng m ngܩi s dng khng cn phi tm kim. Vi th d nh bt u ti mt my phc v Mng Nhn ti mt ni no trn nܧc M, s lin kt ca nhng trang ti liu c th dn ngܩi s dng ti nhng hnh nh lch s, nhng tranh nh ni ting ti Paris, Php. Hoc nhng trang ti liu trnh by v thi tit ti Hng Cng, lut l ti Tn Gia Ba, nhng bi din vn ni ting ca lch s Hoa K, nhng d lut ang bn tho ti Quc Hi Hoa K v.v. Tt c nhng ti liu iu ܮc lin kt bi Mng Nhn Ton Cu.

Ngoi vic gip ngܩi s dng tm kim ti liu d dng, nhu liu QSMN cn gip ngܩi s dng nhng vic cn thit khc nh Nj dnh nhng ti liu vo my vi tnh ca ngܩi s dng, hoc gi ti liu ti bt c ni no bng phng php in Th (E-Mail), hoc in ti liu ra trn giy. Xin ch l v khi s dng nhu liu QSMN, c nhiu trang ti liu c trang tr hnh nh nh vy s to ra chm chp v s lܮng tn hiu ca hnh nh rt nhiu. Nu ngܩi s dng khng nht thit cn coi nhng hnh nh th h c th ra lnh cho nhu liu QSMN khng lu chuyn hnh nh v my vi tnh ca h v vic ny s gip cho vic džc ti liu s nhanh chng hn nhiu.

V- Nhng trm phc v Mng Nhn cho ngܩi Vit

Trn Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu s lܮng ngܩi Vit trn th gii tham gia rt ng o. Do c nhiu hi on hoc nhm chuyn gia thnh lp ra nhng ni lu tr ti liu trn Mng Nhn Ton Cu Nj phc v cng ng Vit Nam ti hi ngoi. Sau y l vi ni ǥc bit:

1) VietNet

a ch URL:
http://www.vnet.org
y l mt trong nhng ni ǥc sc nht trong nhng trm phc v Mng Nhn cho ngܩi Vit trn MNTC. y ti liu ܮc trnh by r rng, hnh nh p, ni dung phong ph vi nhiu NJ ti khc nhau truyn ngn, th vin k thut vi nhng ti liu k thut bng ting Vit, tp th ca thi s Trn Trung o, Xun Diu, inh Hng, Hn Mc T, Phm Thin Thu v.v., tuyn tp ca hng trm bi nhc Vit Nam ܮc a chung nht, t sch in t, t vi ng phng, nhng hnh nh ǥc sc ca t nܧc qu hng Vit Nam v.v.

Ngoi ra VietNet cn ܮc lin kt vi nhng trm phc v Mng Nhn ca nhng on th, hi on khc trn th gii. im cn ch l VietNet cn c thm phn cho php ngܩi s dng džc ܮc nhm tin Vit Nam trn Nhm Tin Ton Cu (USENET) hoc nhng nhm tin khc. VietNet cn c nhiu ti liu Nj gip Ǫ ngܩi s dng hiu r v nhng NJ ti lin quan ljn Mng Lܧi Thng Tin Ton Cu.

im ǥc bit l VietNet c sn nhng mi lin kt vi nhiu trm phc v Mng Nhn hu ch khc trn Mng Nhn Ton Cu gip cho ngܩi s dng tm ti liu nhanh chng hn.

2) Nhm chuyn gia TriChlor

a ch URL:

http://www.vnet.org/Trichlor
y l ni m ngܩi s dng s hiu r nhiu hn v nhm chuyn gia TriChlor. Nhng chuyn gia ca nhm ny to ra nhiu nhu liu rt ch li cho ngܩi Vit. Ti y ngܩi s dng s c dp xem xt nhiu nhu liu hu ch nh nhu liu vit ting Vit theo Nghi Thc VISCII l mt trong nhng dng ting Vit thng dng nht, nhu liu bt li chnh t cho ting Vit, nhu liu tm ngy (Lch), th vn, ca nhc v.v. Nhng nhu liu ny ܮc to thnh Nj c th chy trn nhiu H Thng iu Khin (OS) khc nhau. iu nn ch l hin nay nhm TriChlor v ang to ra nhiu phng (font) Nj gip ngܩi s dng nhu liu Quan St Mng Nhn c th džc ܮc ch Vit ngay trn nhu liu QSMN.

3) Nhm Vit Nam ti Clear Lake City

a ch URL:

http://arganet.tenagra.com/viet
Ti ni y c nhng hnh nh cc t giy bc ca chnh ph Vit Nam Cng Ha rt p. Ni y cng ܮc lin kt vi nhng trang ti liu ca Hi K Thut Khng Gian Vit Nam (Vietnamese American Space Technology Association - VASTA). Trang ti liu ni y cn c nhiu chi tit v nhng NJ ti ǥc sc khc ang ܮc hon thnh. Ngܩi s dng c th dng mi lin kt ni y Nj ljn nhng trm phc v Mng Nhn khc trn Mng Nhn Ton Cu.
Phuong Thanh Nguyen
Network Routing Systems
Networking Systems
IBM, Research Triangle Park
E-Mail: pnguyen@vnet.ibm.com

Ti Liu Tham Kho:

- Internet Unleashed - SAMS
- Spinning The Web - VNR
- Access The Internet - SYBEX


T ng tm dch:

World Wide Web (WWW): Mng Nhn Ton Cu
Link: lin kt
Web browser: Nhu liu Quan St Mng Nhn
HyperText Transfer Protocol (HTTP): Nghi Thc Chuyn Ti L Ng
Universal Resource Locator (URL): Phng Php Tm Tin ng Nht
HyperText Markup Language (HTML): Phng Php nh Du L Ng