Khái NiŒm CÖ Bän vŠ Mång NhŒn Toàn CÀu (WWW)
A Basic Introduction of World Wide Web
PhÜÖng Thành NguyÍn (Rev. 8/16/95)
I- L©i Mª ñÀu
Nhân loåi tØ ngàn xÜa Çã tìm và phát minh m†i cách Ç‹ thông tin liên låc v§i nhau. ViŒc vÆn chuy‹n tin tÙc tØ m¶t nÖi này t§i m¶t nÖi khác thÆt là cÀn thi‰t và cÀn phäi có trong bÃt cÙ m¶t xã h¶i nào. PhÜÖng cách thông tin liên låc rÃt Ça dång và phong phú. Nh»ng phÜÖng cách thô sÖ ÇÖn giän nhÜ phÜÖng cách truyŠn miŒng, dán nh»ng bän thông báo, cáo thÎ, mang tin ljn nh»ng nÖi khác b¢ng cách Çi b¶, ng¿a, chim bÒ câu, thuyŠn bè. Nhân loåi Çã cäi ti‰n phÜÖng cách thông tin liên låc ngày càng nhanh chóng và v§i sÓ lÜ®ng tin tÙc nhiŠu hÖn b¶i phÀn. Nh»ng phát minh vŠ phÜÖng cách truyŠn thanh nhÜ máy radio, ÇiŒn thoåi và truyŠn hình nhÜ máy TV (television), vÆn chuy‹n thÜ tØ b¢ng máy bay, gºi thÜ b¢ng ÇiŒn tín v.v. Çã giúp cho viŒc thông tin liên låc rÃt h»u hiŒu và nhanh chóng.
S¿ phát minh ra máy vi tính và s¿ hình thành cûa Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu (Internet) Çã mª ra m¶t kÏ nguyên m§i cho viŒc thông tin liên låc. TØ m¶t máy vi tính móc nÓi vào Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu (MLTTTC) ngÜ©i sº døng có th‹ gºi và nhÆn tin tÙc tØ kh¡p nÖi trên th‰ gi§i v§i khÓi lÜ®ng tin tÙc kh°ng lÒ và th©i gian tÓi thi‹u. Trong th©i gian vài næm gÀn Çây chúng ta Çang chÙng ki‰n m¶t s¿ kiŒn có th‹ g†i là m¶t cu¶c cách mång Ç°i m§i trên Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu. ViŒc thay Ç°i to l§n này là viŒc thành lÆp cûa Mång NhŒn Toàn CÀu (WWW).
II- CÃu Tåo cûa Mång NhŒn Toàn CÀu (WWW)
Mång NhŒn Toàn CÀu là gì? Mång NhŒn Toàn CÀu ÇÜ®c tåm dÎch tØ World Wide Web (thÜ©ng ÇÜ®c vi‰t t¡c là WWW) là m¶t hŒ thÓng cung cÃp tin tÙc móc nÓi låi v§i nhau b¢ng các máy vi tính träi r¶ng trên kh¡p th‰ gi§i d¿a trên Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu. Nh© vào Mång NhŒn Toàn CÀu ngÜ©i sº døng có th‹ tìm ki‰m nh»ng tin tÙc ho¥c tài liŒu h»u ích Ç‹ h†c hÕi, tham khäo, nghiên cÙu m¶t cách thÆt là nhanh chóng. S¿ l§n månh và ph° bi‰n sâu r¶ng cûa MNTC m¶t phÀn l§n là nh© vào s¿ dÍ dàng sº døng và rÈ tiŠn cûa nó. Khi móc nÓi vào MNTC ngÜ©i sº døng së có cäm giác là mình Çang Çi vào m¶t thÜ viŒn kh°ng lÒ trong Çó có chÙa Ç¿ng tÃt cä nh»ng gì mình muÓn bi‰t và muÓn džc vŠ bÃt cÙ ÇŠ tài gì. M¶t s¿ kiŒn quan tr†ng khác cûa Mång NhŒn Toàn CÀu là nó có khä næng di chuy‹n tài liŒu cùng v§i hình änh và âm thanh. Có th‹ nói Mång NhŒn Toàn CÀu cung cÃp cho ngÜ©i sº døng hÀu h‰t nh»ng nhu cÀu cÀn thi‰t trên Mång Lܧi Thông NhŒn Toàn CÀu nhÜ là telnet, ftp, Archie, Gopher, Multimedia.
Mång NhŒn Toàn CÀu ÇÜ®c bành trܧng nhanh chóng là do s¿ liên k‰t (link) ch¥t chÈ và dÍ dàng cûa các máy phøc vø Mång NhŒn (Web Servers). Các máy này sº døng nghi thÙc HyperText Transfer Protocol (HTTP) ÇÜ®c tåm dÎch là Nghi ThÙc Chuy‹n Täi L¶ Ng» Ç‹ di chuy‹n tài liŒu. Chúng ta cÛng nên bi‰t r¢ng Nghi ThÙc Chuy‹n Täi L¶ Ng» ÇÜ®c h° tr® bªi Nghi ThÙc TCP/IP là m¶t nghi thÙc cæn bän và ch¡c ch¡n trong HŒ ThÓng Thông Tin Toàn CÀu.
III- Nhu LiŒu Quan Sát Mång NhŒn (Web Browser)
ThÆt khó mà dùng l©i lë Ç‹ nói h‰t nh»ng ÇiŠu hay và phong phú cûa Mång NhŒn Toàn CÀu. ñiŠu tÓt nhÃt Ç‹ cho m†i ngÜ©i hi‹u và thÃy cái giá trÎ cûa Mång NhŒn Toàn CÀu là sº døng nó. S¿ tham gia vào Mång NhŒn Toàn CÀu không quá khó khæn nhÜ chúng ta tܪng mà chÌ cÀn m¶t máy vi tính ÇÜ®c móc nÓi vào Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu (Internet) và nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn (Web Browser). Vì s¿ Ùng døng quan tr†ng cûa MNTC cho nên liŒu Quan Sát Mång NhŒn Çã ÇÜ®c hoàn thành trên nhiŠu HŒ ThÓng ñiŠu Khi‹n (Operating System) khác nhau thí dø nhÜ DOS, OS/2, Unix, Mac, VM, CMS v.v. Ngoài ra nh»ng công ty thÜÖng mãi cung cÃp dÎch vø Internet cÛng thành lÆp nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn riêng Ç‹ phøc vø khách hàng cûa h†. Vài nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn rÃt ÇÜ®c ph° bi‰n nhÜ Mosaic, Netscape, Cello, Web Explorer v.v.
IV- Sº Døng nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn
1) Móc nÓi t§i máy phøc vø Mång NhŒn
Khi ngÜ©i sº døng dùng nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn Ç‹ tìm tin tÙc thì trܧc nhÃt nhu liŒu này së móc nÓi vào m¶t Trang GÓc (Homepage) cûa m¶t máy phøc vø Mång NhŒn Çã ÇÜ®c bÓ trí s¤n ho¥c ngÜ©i sº døng có th‹ móc nÓi th£ng t§i Trang GÓc cûa m¶t máy phøc vø Mång NhŒn khác b¢ng cách dùng Universal Resource Locator (URL) ÇÜ®c tåm dÎch là PhÜÖng Pháp Tìm Tin ñÒng NhÃt. Xin chú š là trong các tài liŒu sách vª khác nhau, URL còn ÇÜ®c ÇÎnh nghïa là Unified Resource Locator ho¥c Uniform Resource Locator. HÀu h‰t nh»ng hãng xÜ«ng, trÜ©ng h†c, cÖ quan, h¶i Çoàn nào có móc nÓi vào Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu ÇŠu có m¶t ho¥c nhiŠu máy phøc vø Mång NhŒn. Cách thÙc móc nÓi t§i nh»ng máy phøc vø Mång NhŒn nhÜ sau:
http://host/pathhost tÙc là tên cûa máy phøc vø Mång NhŒn và path là nÖi Trang tài liŒu ngÜ©i sº døng muÓn coÎ Thí dø:http://www.vnet.orgho¥c làhttp://arganet.tenagra.com/vietSau Çây là ÇÎa chÌ URL cûa vài tråm phøc vø Mång NhŒn quan tr†ng:http://www.w3.orgChï dÅn: Thông thÜ©ng các hãng xÜ«ng ho¥c cÖ quan trÜ©ng h†c l§n ÇŠu có tråm phøc vø Mång NhŒn. ñÎa chÌ URL thÜ©ng ÇÜ®c b¡t ÇÀu b¢ng ch» www và tên vùng cûa ÇÎa chÌ ÇiŒn thÜ (domain name). Thí dø nhÜ hãng IBM có tên vùng trong ÇÎa chÌ ÇiŒn thÜ là ibm.com. NhÜ vÆy n‰u ghép v§i ch» www thì së trª thành www.ibm.com. Thành ra ngÜ©i sº døng có th‹ Çoán ÇÜ®c ÇÎa chÌ URL cûa hãng IBM së là:
http://www.ncsa.uiuc.edu
http://www.ibm.comM¶t thí dø khác nhÜ trÜ©ng Çåi h†c UC Davis tåi Calofornia có tên vùng cûa ÇÎa chÌ ÇiŒn thÜ là ucdavis.edø V§i cách thÙc trên thì ÇÎa chÌ URL cûa trÜ©ng Çåi h†c UC Davis së là:http://www.ucdavis.edu2) Cách trình bày cûa nh»ng trang tài liŒu
Tài liŒu tåi m‡i máy phøc vø Mång NhŒn ÇÜ®c trình bày b¢ng nhiŠu trang tài liŒu. Trang ÇÀu tiên ÇÜ®c g†i là Trang GÓc (Home page) là trang tài liŠu ÇÜ®c trình bày ÇÀu tiên trên m†i máy phøc vø Mång NhŒn. HÀu h‰t nh»ng hãng xÜ«ng, trÜ©ng h†c, cÖ quan, h¶i Çoàn nào có móc nÓi vào Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu ÇŠu có m¶t ho¥c nhiŠu máy phøc vø Mång NhŒn. Nh»ng trang tài liŒu này (Web pages) ÇÜ®c trình bày theo lÓi phÜÖng pháp HyperText Markup Language (HTML) ÇÜ®c tåm dÎch là PhÜÖng Pháp ñánh DÃu L¶ Ng» (PPDDDLN). PPDDDLN này cho phép ngÜ©i soån nh»ng trang tài liŒu ÇÜ®c x‰p Ç¥t hình änh, ch» vi‰t, màu s¡c và liên k‰t v§i nh»ng trang tài liŒu khác ª nÖi Çó ho¥c ª m¶t trang tài liŒu n¢m ª m¶t máy phøc vø Mång NhŒn khác.
ThÆt ra ngÜ©i sº døng nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn không cÀn phäi bi‰t nh»ng vÃn ÇŠ liên k‰t Çó. NgÜ©i sº døng chÌ thÃy trang tài liŒu ÇÜ®c trình bày ÇËp ÇÈ v§i nh»ng hình änh và tài liŒu ÇÜ®c trình bày v§i nhiŠu ki‹u ch» khác nhau Ç‹ làm n°i bÆt chi ti‰t. Nh»ng phÀn ho¥c nh»ng ch» quan tr†ng ÇÜ®c làm n°i bÆt b¢ng m¶t màu khác thông thÜ©ng là màu xanh. Nh»ng nÖi Ç¥c biŒt này ÇÜ®c liên k‰t t§i m¶t trang tài liŒu khác ª nÖi Çó ho¥c tåi m¶t nÖi khác Ç‹ trình bày cho ngÜ©i sº døng nh»ng chi ti‰t m§i. NhÜ vÆy chúng ta thÃy r¢ng viŒc sº døng nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn rÃt là dÍ dàng. NgÜ©i sº døng chÌ cÀn džc và ch†n nh»ng phÀn nh»ng ch» liên quan ljn nh»ng gì mình muÓn bi‰t và nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn së dùng cách liên k‰t Ç‹ mang nh»ng tài liŒu tØ nh»ng nÖi xa xæm trên th‰ gi§i ljn cho ngÜ©i sº døng mà ngÜ©i sº døng không cÀn phäi tìm ki‰m. Vài thí dø nhÜ b¡t ÇÀu tåi m¶t máy phøc vø Mång NhŒn tåi m¶t nÖi nào Çó trên nܧc MÏ, s¿ liên k‰t cûa nh»ng trang tài liŒu có th‹ dÅn ngÜ©i sº døng t§i nh»ng hình änh lÎch sº, nh»ng tranh änh n°i ti‰ng tåi Paris, Pháp. Ho¥c nh»ng trang tài liŒu trình bày vŠ th©i ti‰t tåi HÒng Công, luÆt lŒ tåi Tân Gia Ba, nh»ng bài diÍn væn n°i ti‰ng cûa lÎch sº Hoa Kÿ, nh»ng d¿ luÆt Çang bàn thäo tåi QuÓc H¶i Hoa Kÿ v.v. TÃt cä nh»ng tài liŒu Çó ÇiŠu ÇÜ®c liên k‰t bªi Mång NhŒn Toàn CÀu.
Ngoài viŒc giúp ngÜ©i sº døng tìm ki‰m tài liŒu dÍ dàng, nhu liŒu QSMN còn giúp ngÜ©i sº døng nh»ng viŒc cÀn thi‰t khác nhÜ Ç‹ dành nh»ng tài liŒu vào máy vi tính cûa ngÜ©i sº døng, ho¥c gºi tài liŒu Çó t§i bÃt cÙ nÖi nào b¢ng phÜÖng pháp ñiŒn ThÜ (E-Mail), ho¥c in tài liŒu Çó ra trên giÃy. Xin chú š là vì khi sº døng nhu liŒu QSMN, có nhiŠu trang tài liŒu có trang trí hình änh nhÜ vÆy së tåo ra chÆm chåp vì sÓ lÜ®ng tín hiŒu cûa hình änh rÃt nhiŠu. N‰u ngÜ©i sº døng không nhÃt thi‰t cÀn coi nh»ng hình änh thì h† có th‹ ra lŒnh cho nhu liŒu QSMN không lÜu chuy‹n hình änh vŠ máy vi tính cûa h† và viŒc này së giúp cho viŒc džc tài liŒu së nhanh chóng hÖn nhiŠu.
V- Nh»ng tråm phøc vø Mång NhŒn cho ngÜ©i ViŒt
Trên Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu sÓ lÜ®ng ngÜ©i ViŒt trên th‰ gi§i tham gia rÃt Çông Çäo. Do Çó có nhiŠu h¶i Çoàn ho¥c nhóm chuyên gia Çã thành lÆp ra nh»ng nÖi lÜu trº tài liŒu trên Mång NhŒn Toàn CÀu Ç‹ phøc vø c¶ng ÇÒng ViŒt Nam tåi hãi ngoåi. Sau Çây là vài nÖi Ç¥c biŒt:
1) VietNet
ñÎa chÌ URL:http://www.vnet.orgñây là m¶t trong nh»ng nÖi Ç¥c s¡c nhÃt trong nh»ng tråm phøc vø Mång NhŒn cho ngÜ©i ViŒt trên MNTC. Ÿ Çây tài liŒu ÇÜ®c trình bày rõ ràng, hình änh ÇËp, n¶i dung phong phú v§i nhiŠu ÇŠ tài khác nhau truyŒn ng¡n, thÜ viŒn kÏ thuÆt v§i nh»ng tài liŒu kÏ thuÆt b¢ng ti‰ng ViŒt, tÆp thÖ cûa thi sï TrÀn Trung ñåo, Xuân DiŒu, ñinh Hùng, Hàn M¥c Tº, Phåm Thiên Thu v.v., tuy‹n tÆp cûa hàng træm bài nhåc ViŒt Nam ÇÜ®c Üa chu¶ng nhÃt, tû sách ÇiŒn tº, tº vi Çông phÜÖng, nh»ng hình änh Ç¥c s¡c cûa ÇÃt nܧc quê hÜÖng ViŒt Nam v.v.Ngoài ra VietNet còn ÇÜ®c liên k‰t v§i nh»ng tråm phøc vø Mång NhŒn cûa nh»ng Çoàn th‹, h¶i Çoàn khác trên th‰ gi§i. ñi‹m cÀn chú š là VietNet còn có thêm phÀn cho phép ngÜ©i sº døng džc ÇÜ®c nhóm tin ViŒt Nam trên Nhóm Tin Toàn CÀu (USENET) ho¥c nh»ng nhóm tin khác. VietNet còn có nhiŠu tài liŒu Ç‹ giúp Ǫ ngÜ©i sº døng hi‹u rÕ vŠ nh»ng ÇŠ tài liên quan ljn Mång Lܧi Thông Tin Toàn CÀu.
ñi‹m Ç¥c biŒt là VietNet Çã có s¤n nh»ng mÓi liên k‰t v§i nhiŠu tråm phøc vø Mång NhŒn h»u ích khác trên Mång NhŒn Toàn CÀu giúp cho ngÜ©i sº døng tìm tài liŒu nhanh chóng hÖn.
2) Nhóm chuyên gia TriChlor
ñÎa chÌ URL:
http://www.vnet.org/Trichlorñây là nÖi mà ngÜ©i sº døng së hi‹u rÕ nhiŠu hÖn vŠ nhóm chuyên gia TriChlor. Nh»ng chuyên gia cûa nhóm này Çã tåo ra nhiŠu nhu liŒu rÃt ích l®i cho ngÜ©i ViŒt. Tåi Çây ngÜ©i sº døng së có dÎp xem xét nhiŠu nhu liŒu h»u ích nhÜ nhu liŒu vi‰t ti‰ng ViŒt theo Nghi ThÙc VISCII là m¶t trong nh»ng dång ti‰ng ViŒt thông døng nhÃt, nhu liŒu b¡t l‡i chính tã cho ti‰ng ViŒt, nhu liŒu tìm ngày (LÎch), thÖ væn, ca nhåc v.v. Nh»ng nhu liŒu này Çã ÇÜ®c tåo thành Ç‹ có th‹ chåy trên nhiŠu HŒ ThÓng ñiŠu Khi‹n (OS) khác nhau. ñiŠu nên chú š là hiŒn nay nhóm TriChlor Çã và Çang tåo ra nhiŠu phông (font) Ç‹ giúp ngÜ©i sº døng nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn có th‹ džc ÇÜ®c ch» ViŒt ngay trên nhu liŒu QSMN.
3) Nhóm ViŒt Nam tåi Clear Lake City
ñÎa chÌ URL:
http://arganet.tenagra.com/vietTåi nÖi Çây có nh»ng hình änh các t© giÃy båc cûa chính phû ViŒt Nam C¶ng Hòa rÃt ÇËp. NÖi Çây cÛng ÇÜ®c liên k‰t v§i nh»ng trang tài liŒu cûa H¶i KÏ ThuÆt Không Gian ViŒt Nam (Vietnamese American Space Technology Association - VASTA). Trang tài liŒu nÖi Çây còn có nhiŠu chi ti‰t vŠ nh»ng ÇŠ tài Ç¥c s¡c khác Çang ÇÜ®c hoàn thành. NgÜ©i sº døng có th‹ dùng mÓi liên k‰t ª nÖi Çây Ç‹ ljn nh»ng tråm phøc vø Mång NhŒn khác trên Mång NhŒn Toàn CÀu.
Phuong Thanh Nguyen
Network Routing Systems
Networking Systems
IBM, Research Triangle Park
E-Mail: pnguyen@vnet.ibm.com
Tài LiŒu Tham Khäo:
- Internet Unleashed - SAMS
- Spinning The Web - VNR
- Access The Internet - SYBEX
TØ ng» tåm dÎch:
World Wide Web (WWW): Mång NhŒn Toàn CÀu
Link: liên k‰t
Web browser: Nhu liŒu Quan Sát Mång NhŒn
HyperText Transfer Protocol (HTTP): Nghi ThÙc Chuy‹n Täi L¶ Ng»
Universal Resource Locator (URL): PhÜÖng Pháp Tìm Tin ñÒng NhÃt
HyperText Markup Language (HTML): PhÜÖng Pháp ñánh DÃu L¶ Ng»