Kinh Maân Coâi Xöa Vaø Nay

1. Kinh Maân Coâi Trong Lòch Söû

   Vaøo buoåi chieàu aûm ñaïm, thaùnh Ñaminh buoàn raàu ñi vaøo moät thaùnh ñöôøng ñeå caàu nguyeän. Lôøi kinh cuûa Ñaminh coù veû traùch moùc, vì bao coâng lao giaûng thuyeát khoâng laøm cho ngöôø naøo trôû laïi heát! Giöõa luùc buoàn baõ vaø thaát voïng nhö vaäy, thì Meï Maria hieän ra, tay boàng Chuùa Gieâsu, vaø trao traøng haït Maân Coâi cho Ñaminh, vôùi lôøi höùa laø traøng chuoãi naøy seõ trôû neân khí giôùi höõu hieäu ñeå deïp tan laïc giaùo Albigense.

   Coù leõ quí vò ñaõ nghe thuaät caâu chuyeän aáy nhieàu laàn roài, vaø khoâng thaáy nghi vaán gì ñaët ra! Nhöng khoâng hieåu quí vò coù thaéc maéc gì khi thaáy trong moät vaøi böùc tranh dieãn taû giaây phuùt "lòch söû" aáy ngöôøi ta ñaët theâm thaùnh nöõ Catarina Siena, moät ngöôøi ra ñôøi sau thaùnh Ñaminh gaàn 200 naêm (1170-1347)? Vaø khoâng hieåu quí vò coù laàn naøo thaéc maéc vì thaáy anh em Phaät töû cuõng "laàn chuoãi". Hoï baét chöôùc mình? Hay mình baét chöôùc hoï? Hay ñaõ coù ôn treân naøo soi saùng cho hoï?

   Vieát laïi lòch söû kinh Maân Coâi, chuùng toâi khoâng nhaèm thoûa maõn oùc toø moø cho baèng laøm soáng laïi taâm tình hieáu thaûo cuûa ngöôøi Kitoâ giaùo ñôùi vôùi Meï Thieân Chuùa. Thöïc vaäy, nhö quí vò seõ thaáy, kinh Maân Coâi khoâng phaûi laø moät "cuûa trôøi rôi" ñaõ hoaøn taát, nhöng ñaõ ñöôïc kieän toaøn laàn laàn, nhö em beù töø khi baëp beï bieát noùi: "maù - maù..." cho ñeán luùc dieãn taû neân lôøi: "maù ôi, con thöông maù laém".

   Moät trong nhöõng hình thöùc ngöôøi Kitoâ giaùo toû loøng ngöôõng moä vôùi Meï Maria laø laëp laïi lôøi chuùc tuïng tröôùc laø cuûa söù thaàn Gabriel, sau laø cuûa baø Ysave. Tuïc leä aáy xem ra ñaõ coù töø laâu ñôøi, vì ñaõ ñöôïc du nhaäp vaøo phuïng vuï töø theá kyû 6, nhö chuùng ta coøn thaáy ôû Ca daâng leã Chuû Nhaät thöù IV Muøa Voïng.

   Nhöng cho ñeán theá kyû 14, kinh "Kính Möøng Maria" keát thuùc vôùi lôøi chuùc cuûa baø Ysave "quûa phuùc cuûa loøng baø goàm phuùc laï (benedictus fructus ventris tui) khoâng coù danh Thaùnh Gieâsu. Ñeán cuoái theá kyû 14, ngöôøi ta môùi theâm danh "Gieâsu" vaøo. Nhö theá, chuùng ta thaáy kinh Kính Möøng luùc ra ñôøi chæ daøi baèng nöûa kinh chuùng ta ñoïc ngaøy nay!

   Kinh Maân Coâi ra ñôøi luùc naøo? Thöïc laø khoù traû lôøi, bôûi vì noù traûi qua raát nhieàu chaëng tröôùc khi tieán tôùi hình thöùc hieän taïi. Nhöng chaëng chính coù theå toùm laïi nhö sau:

   1. Kinh Maân Coâi gaén lieàn vôùi traøng chuoãi. Nhieàu toân giaùo ñaõ duøng traøng chuoãi vôùi moät muïc ñích hoaøn toaøn thöïc tieãn, nghóa laø ñeå ñeám nhaåm, cuõng nhö thôøi ñaïi kyõ thuaät ngaøy nay duøng maùy tính vaäy! Nguoàn goác kinh Maân Coâi nhö theá naøy: Vaøo quaõng theá kyû thöù 11, moät soá giaùo daân soáng gaàn caùc dan vieän muoán tham döï kinh nguyeän vôùi caùc ñan só, nhöng khoå noãi laø hoï khoâng bieát Latinh. Vì vaäy, ñeå thay theá 150 Thaùnh Vònh - noøng coát cuûa kinh Nhaät Tuïng - caùc giaùo daân ñoïc 150 kinh Laïy Cha. Laàn laàn nhöõng tín höõu coù loøng suøng kính Meï Maria cuõng aùp duïng thoùi thuïc aáy baèng caùch thay kinh Laïy Cha baèng kinh Kính Möøng. Xin nhaéc laïi laø vaøo thôøi nay (theá kyû 11-12), kinh Kính Möøng keát thuùc vôùi lôøi cuûa baø Ysave "benedictus fructus ventris tui".

   2. Khoâng noùi quí vò cuõng ñoaùn döôïc, neáu ñoïc lieàn 150 kinh moät luùc thì thaáy mau moûi vaø chaùn. Vì vaäy maø ôû nhieàu nôi ngöôøi ta chia ra töøng phaàn: luùc ñaàu 3 phaàn 50 kinh; sau ñoù 15 phaàn 10 kinh, vôùi moät kinh Laïy Cha ôû ñaàu moãi chuïc. Coøn kinh Saùng Danh chæ ñöôïc theâm vaøo hoài ñaàu theá kyû 17 (naêm 1613). Cuõng vaøo theá kyû 16 hay 17, kinh Kính Möøng môùi ñöôïc theâm phaàn thöù hai: "Thaùnh Maria, Ñöùc Meï Chuùa Trôøi, caàu cho chuùng toâi laø keû coù toäi, khi nay vaø trong giôø laâm töû".

   3. Cho ñeán nay, ta chæ môùi thaáy kinh Maân Coâi laø moät kinh laëp ñi laëp laïi caùc lôøi chaøo kính Meï Maria. Ñoái vôùi taâm tình moät ngöôøi con thaûo, hay ñoái vôùi moät ngöôøi ñaõ bieát yeâu laø gì, thì vieäc laëp ñi laëp laïi nhöõng lôøi chuùc khen nhö vaäy khoâng bao giôø nhaøm chaùn! Tuy nhieân, con tim khoâng luoân luoân ôû moät nhieät ñoä baát bieán! Ñaøng khaùc, ñôøi soáng ñaïo khoâng phaûi chæ thuaàn tuùy taâm tình hay thuaàn tuùy lyù luaän, nhöng phaûi bieát dung hoøa caû hai phöông dieän. Vì vaäy maø beân caïnh vieäc laëp ñi laëp laïi caùc lôøi chuùc khen Meï Maria, laàn laàn ñöôïc gaén lieàn moät noäi dung ñaïo lyù vôùi muïc tieâu huaán giaùo. Caùc söû gia cho raèng thaùnh Ñaminh, hoaëc nhöõng tu só ñaàu tieân cuûa Doøng tæ nhö thaùnh Pheâroâ Verona, ñaõ goùp phaàn khoâng nhoû trong keá hoaïch ñoù. Noùi khaùc ñi, beân caïnh vieäc laëp ñi laëp laïi kinh Kính Möøng, hoï theâm vaøo vieäc suy ngaém caùc maàu nhieäm cöùu chuoäc nöõa. Vieäc xen laãn caùc maàu nhieäm ñöôïc thöïc hieän baèng hai caùch chính nhö sau:
      1. hoaëc sau danh thaùnh "Gieâsu", ngöôøi ta theâm moät ñoaïn Kinh Thaùnh, hoaëc moät töôùc hieäu cuûa Ngaøi. Thí duï: Gieâsu Ñaáng Cöùu Theá; Gieâsu con Ñavid, Gieâsu Ñaáng ñaõ cheát treân thaäp giaù. Vaøo theá kyû 15, ngöôøi ta ñeám ñöôïc gaàn 300 caùc danh hieäu ñöôïc theâm nhö vaäy.
      2. hoaëc laø nhaéc nhôù moät maàu nhieäm ôû ñaàu moãi .... vò 50 hay 10 kinh. Cuõng coù theå laø ngöôøi ta ñoïc moät kinh Kính Möøng sau khi nhaéc nhôù moät maàu nhieäm, tæ nhö caùch ngaém 7 söï ñau ñôùn Ñöùc Baø, löu haønh ôû vaøi hoï ñaïo Vieät Nam.

      Neân bieát raèng vieäc suy gaãm caùc maàu nhieäm ñau thöông thöïc hieän muoän hôn. Luùc ñaàu khi ñoïc kinh Kính Möøng, ngöôøi ta nghó tröôùc tieân ñeán caùc nieàm vui cuûa Meï Maria: "Haõy vui leân, Maria. Thieân Chuùa ôû cuøng Meï!" Caùc nieàm vui aáy ñöôïc laáy töø caùc leã kính Chuùa vaø Meï: Truyeàn Tin, Giaùng Sinh, Phuïc Sinh, Thaêng Thieân, Moâng Trieäu. Vieäc suy nieäm caùc maàu nhieäm ñau thöông ñöôïc phaùt trieån cuøng luùc vôùi söï phaùt trieån loøng suøng kính cuoäc Töû Naïn cuûa Chuùa Cöùu Theá.

   4. Kinh Maân Coâi theo hình thöùc chuùng ta ñoïc hieän nay coù theå noùi ñöôïc laø do tu só Alano de la Roche (1428-1478) Doøng Ñaminh, xaùc ñònh. Cha Alano chia traøng chuoãi kính Ñöùc Meï thaønh 3 chu kyû ñeàu nhau, moãi chu kyû daønh cho vieäc suy nieäm caùc maàu nhieäm Nhaäp Theå, Töû Naïn vaø Vinh Hieån cuûa Ñöùc Kitoâ vaø Meï Maria. Chuùng ta thaáy coù söï tieán trieån ñaùng keå cuûa kinh Maân Coâi: töø moät chuoãi kinh taùn döông Ñöùc Meï, noù loàng theâm vieäc suy nieäm aùc maàu nhieäm Cöùu Chuoäc do Ñöùc Kitoâ thöïc hieän vôùi söï hôïp taùc cuûa Meï Maria. Vieäc phoå bieán hình thöùc ñoïc kinh Maân Coâi ñöôïc baønh tröôùng nhôø caùc Hoäi Ñoaøn Maân Coâi do chính Cha Alano laäp ôû Douai (Baéc Phaùp) naêm 1470, vaø Cha Jacopo Sprenger, cuõng Doøng Ñaminh, laäp ôû Colonia (Ñöùc) naêm 1474.

      Vôùi Ñöùc Thaùnh Cha Pioâ V, ngöôøi caûi toå caùc saùch Phuïng Vuï theo leänh cuûa Coâng Ñoàng Tridentinoâ, kinh Maân Coâi mang moät hình thöùc coá ñònh. Thöïc vaäy, trong thoâng ñieäp "Consueverunt Romani Pontifices" (17/9/1569), Ñöùc Pioâ V ñaõ coá ñònh nhöõng thaønh phaàn coát yeáu cuûa kinh aáy, töùc laø: 150 kinh Kính Möøng chia ra 15 chuïc; moãi chuïc suy ngaém moät maàu nhieäm cuûa cuoäc ñôøi Ñöùc Kitoâ; tröôùc moãi chuïc kinh Kính Möøng, theâm kinh Laïy Cha. Sau cuøng, vaøo naêm 1613, ngöôøi ta theâm vaøo cuoái moãi chuïc moät kinh Saùng Danh.

2. Kinh Maân Coâi Ngaøy Nay

   Phaûi chaêng thaùnh Ñaminh ñaõ laø ngöôøi saùng laäp kinh Maân Coâi? Caùc söû gia ngaøy nay cho raèng danh döï gaén cho thaùnh Ñaminh ñuùng ra laø moät söï töôûng thöôûng taäp theå cho caùc con caùi Doøng aáy vì ñaõ coå ñoäng vieäc ñoïc kinh Maân Coâi, nhaát laø keå töø Cha Alano de la Roche. Nhöng kinh Maân Coâi khoâng phaûi do moät caù nhaân saùng laäp ra, cuõng nhö noù khoâng thaønh hình moät saùng moät chieàu, hoaëc ñöôïc ban töø trôøi vôùi moät hình thöùc baát di baát dòch!

   Nhöõng nhaän xeùt veà lòch söû coù nhöõng haäu quaû muïc vuï quan troïng cho hieän taïi vaø töông lai.

   Chuùng toâi khoâng muoán nhaéc laïi ôû ñaây bao nhieâu lôøi ca ngôïi, khuyeán khích ñoïc kinh Maân Coâi töø phía caùc Ñöùc Thaùnh Cha suoát 5 theá kyû nay, nhaát laø trong thôøi ñaïi chuùng ta, theâm vaøo nhuõng lôøi nhaén nhuû cuûa chính Meï Maria taïi Lourdes vaø Fatima.

   Ñieàu chuùng toâi muoán quí vò löu yù laø tính caùch linh ñoäng cuûa kinh Maân Coâi. Vieäc ñoïc kinh Maân Coâi khoâng giôùi haïn vaøo vieäc laëp ñi laëp laïi 150 kinh Kính Möøng caùch maùy moùc, nhö ñoïc thaàn chuû! Kinh Maân Coâi chæ coù yù nghóa suøng kính khi noù ñi keøm vôùi tinh thaàn thaûo hieáu cuûa ngöôøi con höôùng veà ngöôøi Meï vôùi loøng thaùn phuïc bieát ôn, vaø nhaát laø khi keøm theo vieäc suy gaãm caùc maàu nhieäm cöùu chuoäc maø Meï Maria ñaõ tham gia vôùi Ñöùc Kitoâ.

   Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, ñaõ coù nhieàu saùng kieán ñeå giuùp caùc tín höõu ñoïc kinh Maân Coâi caùch coù yù thöùc hôn, baèng vieäc cung caáp theâm nhieàu chaát lieäu cho vieäc suy nieäm. Thí duï:

   1. Giöõ 15 maàu nhieäm nhö hieän nay, nhöng ôû phaàn xöôùng moãi maàu nhieäm, seõ ñoïc moät ñoaïn vaên daøi hôn, trích töø Phuùc AÂm, hoaëc moät tö töôûng thieâng lieâng naøo ñoù.

   2. Thay ñoåi caùc ñeà taøi maàu nhieäm, bôùt ñi nhöõng ñeà taøi gaàn nhö truøng nhaäp (thí duï maàu nhieäm 1-3 muøa Thöông; maàu nhieäm 1-5 muøa Möøng), ñeå theâm vaøo ñoù caùc maàu nhieäm khaùc: thí duï Chuùa Gieâsu thaønh laäp Bí Tích Thaùnh Theå trong muøa Thöông vaø maàu nhieäm caùnh chung trong muøa Möøng.

   3. Khoâng giôùi haïn vaøo soá 15 hieän taïi, nhöng taêng theâm soá ñeå coù theå bao truøm taát caû cuoäc ñôøi Chuùa Cöùu Theá. Nhö vaäy traùnh khoûi laëp laïi trong voøng moät tuaàn leã. Dó nhieân, ñeà nghò naøy xem ra quaù taùo baïo!

   4. Trôû laïi vôùi hình thöùc coå truyeàn cuûa kinh Maân Coâi, nghó laø sau danh thaùnh Gieâsu ("vaø Gieâsu, con loøng Baø goàm phuùc laï"), theâm vaøo moät lôøi tuyeân xöng, tæ nhö: Gieâsu, Ñaáng muoân daân ñôïi troâng; Con Thieân Chuùa, HoøaB Bình cuûa nhaân loaïi; Gieâsu, Ñaáng trôû neân khoù ngheøo vì chuùng toâi...

   5. Ngoaøi ra, coù nhöõng nôi chuû tröông quyù phaåm hôn löôïng: thaø ñoïc ít maø ñoïc soát saéng coøn hôn ñoïc nhieàu maø ñoïc haáp taáp. Vì vaäy, moãi ngaøy chæ ñoïc moät chuïc kinh. Nhöng moãi laàn ñoïc kinh Maân Coâi laø moät laàn cöû haønh lôøi Chuùa: vôùi vieäc ñoïc Saùch Thaùnh, giaûng huaán, suy nieäm, lôøi nguyeän giaùo daân. Kinh Maân Coâi phaûi laø dòp ñeå tín höõu ñaøo saâu theâm Kinh Thaùnh vaø ñem ra aùp duïng trong ñôøi soáng haèng ngaøy.

   Tröôùc khi keát luaän baøi naøy, thieát töôûng cuõng neân ñeà caäp qua ñeán nhöõng hieäp hoäi ñöôïc laäp ñeå coå ñoäng vieäc ñoïc kinh Maân Coâi, nhôø ñoù taïo ra nhöõng moái daây lieân keát voâ hình trong Daân Chuùa.

   1. Hoäi Maân Coâi do Cha Alano de la Roche laäp töø naêm 1470. Moãi hoäi vieân höùa ñoïc moät traøng chuoãi (15 maàu nhieäm) haèng tuaàn.

   2. Hoäi Maân Coâi vónh vieãn, do Cha Timoteo de Ricci laäp töø naêm 1630. Moãi hoäi vieân tình nguyeän moãi thaùng ñoïc 1 traøng vaøo moät "giôø tröïc". Ban giaùm ñoác seõ lieäu phaân phoái caùc "giôø tröïc" aáy sao cho ngaøy ñeâm luùc naøo cuõng coù ngöôøi "canh gaùc" ñoïc kinh!

   3. Hoäi Maân Coâi soáng do baø Pauline Jaricot laäp naêm 1820. Hoäi ñöôïc toå chöùc thaønh caùc tieåu toå, moãi tieåu toå goàm 15 ngöôøi, vaø moãi ngöôøi tình nguyeän moãi ngaøy ñoïc 1 chuïc kinh Kính Möøng vaø suy gaãm moät maàu nhieäm. Töø Hoäi Maân Coâi soáng, nhieàu hieäp hoäi töông töï cuõng ñöôïc khai sinh, nhö laø:
      - Hoäi Maân Coâi soáng daønh cho thieáu nhi.
      - Hoäi Maân Coâi (Equipes du Rosaire), ngoaøi vieäc baûo ñaûm söï lieân tuïc traøng chuoãi moãi ngaøy, hoï coøn tuï hoïp nhau haøng thaùng trong giôø caàu nguyeän vaø cöû haønh Lôøi Chuùa, trong ñoù hoï seõ tìm hieåu, suy nieäm Lôøi Chuùa vaø khoâng queân môøi goïi caùc baïn beø, baø con, laùng gieàng, keå caû ngöôøi voâ thaàn, ñeå ñoái thoaïi veà ñöùc tin vaø toân giaùo.

   Qua nhöõng gioøng treân, hy voïng quí vò coù theå ñoaùn ra taïi sao caùc Ñöùc Thaùnh Cha trong nhöõng theá kyû gaàn ñaây ñaõ khoâng nhöøng coå ñoäng vieäc ñoïc kinh Maân Coâi. Chuùng ta ñöøng bao giôø coi caùc vieäc ñaïo ñöùc nhö moùn haøng baøy ra giöõa chôï ñeå caïnh tranh nhau, nhaát laø baûng quaûng caùo! Thöïc laø buoàn khi coù ngöôøi ñem ñoái choïi moät hình thöùc ñaïo ñöùc naøy vôùi hình thöùc khaùc: Ñöùc Baø Lourdes, Ñöùc Baø Fatima, Ñöùc Baø Carmeloâ, Ñöùc Baø haèng cöùu giuùp, v.v....maø queân raèng taát caû caùc danh hieäu aáy chung quy ñeàu höôùng veà moät chuû theå: Maria, Meï Thieân Chuùa, Meï Giaùo Hoäi.

   Nhö vaäy khi khuyeán khích chuùng ta ñoïc kinh Maân Coâi coù leõ caùc vò chuû chaên Giaùo Hoäi vaø chính Meï Maria khoâng nhaèm gì khaùc hôn laø khuyeân chuùng ta: "Haõy soáng troïn ôn goïi cuûa ngöôøi tín höõu Kitoâ giaùo, trong tin yeâu, trong ca ngôïi bieát ôn, vaø trong chia seû nhöõng vui thöông cuûa Ñöùc Kitoâ vaø cuûa Nhieäm Theå Ngöôøi!"